Ιστορικά Διδάγματα: Η συμμετοχή του Ιταλικού ΚΚ στην κυβέρνηση του «ιστορικού συμβιβασμού»

Οι μεταπολεμικές αναλύσεις του Ιταλικού ΚΚ

Ενρίκο Μπερλίνγκουερ,
ΓΓ του Ιταλικού ΚΚ
 «θεωρητικός»
του «ιστορικού συμβιβασμού»

Το ΙΚΚ θεώρησε την εκδίωξή του από τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις εθνικής ενότητας (1947) ως αποτέλεσμα της ωμής παραβίασης της δημοκρατίας και της εθνικής ανεξαρτησίας από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, τα διεθνή μονοπώλια και τους πολιτικούς τους εκφραστές. Με αυτό τον τρόπο, μετάλλαξε τη μαρξιστική - λενινιστική αποτίμηση της αστικής δημοκρατίας ως καλύμματος της αστικής εξουσίας και εκμετάλλευσης που είναι περισσότερο αποτελεσματικό όσο πιο εύρυθμα λειτουργεί. Ως συνέπεια, διακήρυττε τη θέση πως μια νέα συμμετοχή του στην κυβέρνηση θα ήταν προς το συμφέρον της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, υιοθετώντας ουσιαστικά τη φιλελεύθερη πρόσληψη του αστικού κοινοβουλευτισμού που τον παρουσιάζει ως πεδίο εναρμόνισης των διαφορετικών ταξικών συμφερόντων.

Οι εκτιμήσεις του ΙΚΚ, αν και ήταν συνέχεια της προηγούμενης στρατηγικής του, μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956), βρήκαν το έδαφος για να αποτελέσουν την απαρχή μιας ακόμα πιο δεξιάς οπορτουνιστικής γραμμής. Το 20ό Συνέδριο εκτιμούσε ότι λόγω της αλλαγής του συσχετισμού υπέρ των δυνάμεων του σοσιαλισμού που επέφερε η απόσπαση χωρών από το ιμπεριαλιστικό σύστημα στην ανατολική Ευρώπη και την Ασία¹, ήταν εφικτός ο στόχος της ειρηνικής - κοινοβουλευτικής μετάβασης στο σοσιαλισμό. Μάλιστα, ως προϋπόθεση κατάκτησης της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας έθετε τη συνεργασία των Κομμουνιστικών Κομμάτων με τους σοσιαλδημοκράτες.

Το ΙΚΚ, τα επόμενα χρόνια, διευρύνοντας τη συγκεκριμένη τοποθέτηση και αναλύοντας το αστικό πολιτικό σύστημα με γεωγραφικούς (Δεξιά - Κέντρο - Αριστερά) και όχι ταξικούς όρους (αστικά κόμματα και εργατικό κόμμα), θεώρησε ότι κάθε μετατόπιση των κυβερνητικών δυνάμεων στον άξονα Δεξιά - Αριστερά συνιστούσε βήμα για την αλλαγή του ταξικού περιεχομένου της πολιτικής διακυβέρνησης και την προώθηση των εργατικών συμφερόντων. Υπό αυτό το πρίσμα, στις αρχές της δεκαετίας του 1960 πρωτοστάτησε στην ανατροπή της κυβέρνησης συνεργασίας του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (ΧΔΚ) και των νεοφασιστών της Ιταλικής Σοσιαλιστικής Κίνησης (MSI), προωθώντας ουσιαστικά τη συμμετοχή του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΙΣΚ) στην κυβερνητική πλειοψηφία. Η πολιτική του πέτυχε έπειτα από την ταραχώδη ανατροπή της κυβέρνησης Ταμπρόνι² από τους ίδιους τους βουλευτές του ΧΔΚ και την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης συνεργασίας Χριστιανοδημοκρατών - Σοσιαλδημοκρατών με επικεφαλής τον Χριστιανοδημοκράτη Μόρο.

Διαδήλωση του ΙΚΚ

Ο Μόρο, που αργότερα δολοφονήθηκε από τις «Ερυθρές Ταξιαρχίες», ήταν εκείνη την εποχή υπέρμαχος του σχηματισμού κυβέρνησης των αστικών πολιτικών κομμάτων που θα περιθωριοποιούσε τους νεοφασίστες και τους κομμουνιστές. Η στρατηγική του στην πραγματικότητα εξέφραζε τις κυρίαρχες μερίδες της ιταλικής αστικής τάξης που επιθυμούσαν τον προσανατολισμό της Ιταλίας προς τον άξονα Βόννης - Παρισιού, έναντι όσων αστικών συμφερόντων πρέσβευαν μια στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Ο δρόμος προς τον «ιστορικό συμβιβασμό»

Η συμμετοχή των σοσιαλδημοκρατών στην κυβέρνηση δεν άλλαξε την πολιτική της κατεύθυνση. Η ιταλική καπιταλιστική οικονομία πέρα από την επιβράδυνση της μεταπολεμικής καπιταλιστικής ανάπτυξης, αντιμετώπιζε και τις συνέπειες της ανισόμετρης ενδοϊταλικής ανάπτυξης από την εντεινόμενη εκβιομηχάνιση του ιταλικού Βορρά και τη συνεχιζόμενη καθυστέρηση του Νότου.